PROCESS THEOLOGY BIHCHIANNA

Khawvel theologian thiam tak tak tena an chei leh theological college-a an zir thin ‘Process theology bihchianna’ tawitê kan nei ve chu a ni a. Tutu emaw nuih te kan ti za palh ang tih a hlauhawm. Mite anga thu thiam leh themthiam ka ni lo tih chu hrechiang ber tu ka ni tih hi ka hai lo. A chhiartu tan eng ni lo mah se a ziaktu tan tal a hlu ve ang chu. Kum khat liam taa ka paper present kha a ni nghe nghe. 

Ka paper te ka thlir leta ‘Process theology’ nena inkaihnawih lehkhabu te chu ka hai kual bawk. He thu hi hunrei tawh tak atang khan ziah tum tawh niin school chawlh huna ziah atan ka khek a. Mahse mahni khua thlen meuh chuan hunawl neih a har hle. Ka taimak loh vang te pawh a ni ang. Mite angin English thumal tinreng te hi mahni tawng ang maiin hrethiam leh letling thiam chu ni i la tunai tha hian chhiar tur ka hlui thei ngei ang che.

He theology hi secular theology nen thui tak inzawmna an nei a. Mi fing leh ngaihtuahna hmang mite dinhmun hriatpuitu, anmahni ang bawka thil ngaihtuah leh thlir thiam mite an ni. Philosopher hmingthang tak mai, Whitehead-a zirtirna beh chhana siam a ni deuh ber mai. Whitedead-a Philosophy chu Evolutionary theory-in a kaihruai thui hle a ni. Whitehead-a chuan ‘thil engkim mai hi inpum khat, inzawmna nei vek, Pathian pawh a bang chuang bik lo’ a ti. 

Pathian leh thil engkim mai hian nihna chi hnih an nei vek. Danglam thei leh danglam thei lo nihna te hi an ni. Pathian pawh hi thil(matter) tinrengte an danglam ang bawk hian danglam thei nihna a nei ve a, thil tinrengte hi Pathian nen a inzawm vek a ni a ti. Process theologian te chuan Pathian hian hma hun hriat theihna a nei lo va mihring te duhthlanna hi a ti danglam thei bawk lo an ti.Process theology chuan Pathian hi engkim siamtu a nihna an hnawl. Enkawltu leh ruahman feltu chauh a ni.Whitehead-a chu Evolutionary theory-in a kaihruai zia a chungah kan sawi tawh angin Pathian pawh hi mihring leh khawvel chet rualin a che ve zel a ni. 

Hmalam panin an thang a, an danglam cho zel a ni. Hetia hmalam pana an than chhoh zelna turah hian Pathian chu kaihruaitu a ni a. Hmangaihnain mihring leh khawvel hi hma lam pana thang chho thei zel turin a kaihruai thin niin an zirtir. Hmangaihna hi Pathian ze pui leh a nihna pumhlum anga sawi a ni. Isua krista pawh chu hmangaihna inpuan chhuahna leh mihring leh khawvel ti danglamtu anga zirtir a ni na a, Isua Pathian nihna erawh an pawm lo thung. Chuvangin mihring ten chhandamna kan mamawh lo niin an sawi.

Protestant zirtirna te hi Grik philosopher Plotoa leh Aristotlea zirtirnain a kaihruai hle a. Grik finnate hian Pathian chu danglam thei lo, mihring leh khawvel laka intan hrang, engmahin a tih danglam theih loh khawpa famkim nia ngaih a ni. Process philosophy hian Grik finna kalhin Pathian chu danglam thei a nihna pawh thil siam dangte nena la tih famkim tur, khawvel laka intan hrang ahnekin engkim nena inzawm, chengho angina a rawn zirtir ta a ni. Bible-ah tanchhan tur an hmai bik lo. Ninevi khua hrem an nih tak loh thu te, tui let hun laia mihring khawlohna avanga Pathian a inchhir thu te, Mosia tawngtaina hla, ‘chatuan ata chatuan thelng pawhin nag chu Pathian I ni’ tih thu te kha Process zirtirna innghahna te chu an ni.

FAKSELNA

Process theologian te chuan hun rei tak Pathian nihna an lo pawm tawh chu ngaihtuahna thar nen an rawn thlak danglam ta a ni. Hmasang theologian ten Pathian chu danglam thei lo leh mihring laka hrang leh an tawrhna te tawm pui lo Pathian tia an hrilhfiahna te chu kalhin Pathian leh thil siam dang ten inzawmna thuk tak an neih chu an sawi uar hle. He theology thatna chu mihring ten Pathian thilsiam enkawl tura chanvo kan neihna an thailanna hi a ni awm e. 

Pathian leh khawvel chu inzawm tlat an nih avangin thilsiam dan te enkawl leh siamtha tu tur kan ni an ti. Process theology hian secular theology ang bawkin Pathian leh mihring inkar dai danna a su chhe thui hle a ni. Tun lai thil siam humhalhna lam hawia Pathian thu inzirtirna tan pawhin a tangkai bawk. Mihring ten Pathian lalzia leh tihbaiawmzia hi hriat an ningin hmangaihna Pathian chauh, kaihruaitua ngaih hi enthawlthlak huaiin an ngai bawk a ni.

Pathian hi engkim siamtu a nihna an hnawl a, Isua Pathianna pawh an hnawl tih a chungah kan sawi tawh a. Hei hian Pathian chu engkim chunga thuneitu a nihna tihnep phahin Pathian tel lo ringtu a nih tir thei a ni. Process theologian te chuan Bible hi Pathian inpuanna a ni lo tiin an zirtir thin. Chu chuan Bible hi sakhua dang te ang bawka thawnthu leh mihring thuziah ang lekin min ngaihtuah tir thei. 

Bible thuneihna an pawm tak si loh avangin Pathian thu tluantling leh dik chu hriat a harsa hle dawn a ni. Evolutionary theory-a a innghat thui lutuk hi a pawina chu a ni. Isua Pathianna an hnawlna hian Isua hmuhhniamna a thlen tira mihring pangai ang chauhin an chhuah a nih chu. Mahse Bible-ah hian Isua hi Pathian a nih thu chiang taka a nemnghehna chang a tam hle.(Johana 1:1; Kolosian 2:9; Hebrai 1:8).

TLANGKAWMNA

Process theology hian Pathian nihna chungchangah ngaihtuahna thar min pe a, an zirtirna zawng zawng hi pawm chi a nih vek lo ang bawkin hnawl vek chi pawh a ni hek lo. A chherchhuak tute hi ngaihtuahna ril nei leh mifing, mi naran mai mai an ni lo tih hriat a tha. Theology reng reng hi an huntawn milha siam a nih vek avangin kan zah sak tur a ni. Engpawh ni se, theology siamtu te hi an fakawm a, ngaihtuahna senga Pathian thu an siam hi a ropui hle. Nang leh kei pawh hian amah chuan a ti lawm tih ringawta innghat lovin Bible hi tunlai khawvel nena inmilh leh hriathiam theih tura Pathian thu chherchhuak turin kan inbuatsaih a ngai a ni.

LEHKHABU RAWNTE
:

Rev. Dr. H. Vanlalauva, Tun Lai Theology (Theolgy Today) , Aizawl: The tlangveng printing press, 1998.

Beck, W. D. NEW DICTIONARY OF THEOLOGY, edited by Sinclair B.Ferguson, David F. Wright and J. I. Packer .Leicester: Inter-Varsity press, 1988.

Harvey,Van A. A Handbook of Theological Terms . London: Collier Macmillan Publishers, 
1964.

Smith, David L. A Handbook of Contemporary Theology .Michigan: Grand Rapids, 2001.

Whitehead, Alfred North. PROCESS THEOLOGY, edited by Ewert H. Cousins .New York: Newman Press, 1971.

Comments

Popular posts from this blog

Maimawm(Spider)

MISSIONARY-TE ṬHIAN

ISUA LEH LITERATURE