Lahe Khawpui dinhmun leh chanchin

Lahe khawpui

Lahe khawpui hi Myanmar ram, Sagaing division-a awm niin Naga rama mahni inawp theihna hmun a ni. Lahe khawpui bial chhunga office pawimawh tak tak awmna hmun pawh a ni. He khua hi Naga khaw lal pakhat ‘Aye Nwey La he’ hming chawia sak a ni a. 1967-68 khan sik leh sa a that loh em avangin dam lohna leh natna chi hrang hrang te chuan awm hmun tha zawk beiseia khualzin Naga Hlaing Naung hnam te chu a nuai a. Thing ro lian tak bulah khaw pakhat an din a, chu chu ‘Pee Ku’ tiin a hming an sa a. Chu khaw lal chu ‘Aye Nwey La he-a’ hi a ni.

2014 chhiar puiin a tarlan danin Lahe khawpui chhungah hian mihring 3141 vel an cheng a, tun kumah phei chuan he ai hian an pun belh tawh a rin awm hle. Lahe khua hi tuipui atang feet 4313 sanga awm niin tlang chunga din ni mah se phai zawl pawh hmun tam takah hmuh tur a awm. ‘Kham Tee’ khaw piaha ‘Sin Ti’ khua atang Lahe hi kal theih a ni. Motor kawng an siam hma kha chuan ‘Sin Ti’ khua atang hian an mamawh thil bungrua te an thiar thin a. 1952 khan awl zawka in kalpawh theih na turin kawngpui tha tak Kham Tee, Sin Ti leh Lahe khaw tan mile 56-a sei an siam a. 1990-ah khan chu kawng chu siam that leh a ni a, 1992-ah chuan bungrua vel pawh awlsam takin Motor nena thiar luh theih a ni ta a ni. Sin Ti leh Lahe khaw in kar hi Mile 53 chauha hla ni mah se, tlang kawng a nih avang hian Naga khaw dang aiin hun a duh rei a. Thein Ngui tlang paltlangin dar kar 12 vel Lahe thlen nan hian hun hman a tul bawk.

Kum 1981 khan Naga khawpui, Lahe hmunah hian Mission ram thar zauh turin Assembly Mission Board (AMB) chuan Home Missionary Vanlalhnema te field survey nei turin a lo tir tawh a, Home Missionary Sein Aung Lin-a chu rei vak lo Lahe hmunah rawngbawlin a awm tawh nghe nghe a ni. Inkalpawh harsat hunlai te a lo ni vein en Lahe lam Mission rawngbawlna chuan beisei a pha lawk thei lova, vawiin thlengin Lahe chu kan ral thlir rih a ni ber mai. Naga Mission Field paw’n kum 40 a hmang mek a, Lahe lam hawia ram thar nawr/zauh beiseina lian tak mai AMB lam chuan a nei thar leh a. Chumi hmun han zirchiang turin Rev. Gospeltana, Pro. Pastor Hlaing Si Htaung leh Tirhkoh Paing Soe te chu Naga Mission Field hmingin tirh an ni a.

December 4, 2020 khan Lahe khawpui Field Survey chu an nei tan nghal a ni. An ipte pui banna inneitu hi MLA niin Tirhkoh Paing Soe-a U a ni bawk. Baptist kohhran hi 1974 khan a lo ding tawh a, an changtlung hle. AG kohhran pawh a dinna a la rei lo va, beihpui thlaka mission rawngbawlna neih chhoh an tum ve mek a ni. Lahe-ah PCM kohhran member lo ni tawh sawrkar hnathawk in 2 an lo awm a, PCM mission rawngbawlna a luh theih dawn phawt chuan theih tawpa tan lo lak ve an in huam hle a ni. Naga Buddhist-a inlet hi an lo tam tawh em em a, khua kan tlai lek lek chu a ni ber mai. Mahse engkim chunga roreltu Pathian kan neih hian remruatna dang a lo nei pawh a ni ang, tlai ngai lo Pathian a nih kha maw. Filed Survey neitute tawngtaina chu Pathian a chhang a, AMB chuan Naga Mission field-a thawk tur Missionary pathum a la a. Lahe khawpui hi ka rawngbawlna hmun tur chu a ni.

He khua hi khawpui anih avangin damdawi in, Bank leh sawrkar office pawimawh zual te pawh a awm kim deuh vek tawh a. Baptist kohhran dinna pawh a lo rei tawh em avangin Isua chanchin tha chu an tlangnel sa a rinawm a ni. Rev. Gospeltana sawi danin ‘kristian lo ni sa te pawh hi rinna lamah an puitling tawh hmel hlawm a, thalai thenkhat phei chu Yangoon khawpui atanga zirchhuak te pawh an awm a ni. Pem lut thar hi an awm ve reng a Naga self-administration area-ah chuan khawpui pung ve pawl tak an ni. Boarding house te pawh a awm tawh bawk. A khawthleng awm dan chu Champhai chheh vela khawte khawpui ang deuh a ni. Sawrkar school, High school pawh a awm a, a changtlung ve khawp mai’ a ti a ni.
Lahe khawpui hi a ramthim lutuk lo a, a chheh vel khua erawh an hmanlai hmel viau a. Nan Yun lamah hmanlaina zia rang a la langsar hle a ni. Sawi tawh angin Lahe khawpuiah hian Baptist kohhran pawh kan pian ve hma atang daih tawh khan Kohhran din a lo ni tawh a. Kristianna chu an hmel hriat tawh viau a rinawm. He khawpui chhung chauh hi kan target tur a nih hmel loh avangin Lahe khawpui bial chhunga khaw awm ho dinhmun pawh kan hrut tel bawk ang.

Lahe khawpui bial chhung

Lahe Khawpui bial chhungah hian mihring 43191 awmin mipa 21443, hmeichhia 21748 an awm. Khawpui bial chhungah hian khua 31 a awm bawk. He township-ah hian mipa ai hmeichhia an tam deuh a, mahse an thlau tam lem lo. Mihring tam zawk hi chu khawte lama awmhmun khuar an ni a, 7.3% vel chauh hi khawpuia awm an ni. Lahe township chhunga khua te chu; Ka Muai Law Ree, Yan Chun, Nauh Ngiu Kha San, Ka Yaw Nauh Ngiu, Than Khaw Nauh Kung, Khan Ma La, Phaw Mun Nauh Ing, Ant Paw, Yan Chian, Law Nauh Kung, Tuai Htwey Nauh Kung, La Chian, Saw Law, Hui Htaih, Laung Chian Nauh Kung, Ma Chian, Ngin Saung, Ka Pa Lan Dee Yoo, Han Sin, Ku Kuu, Lwin Htaung, Lung Khin, Khung Kha Ley, Ga Hung, Kaung Lan, Htung San, Pung Ngui, Hthan Khaw, Laung Ngauh, Saw Law Nauh Ing leh Lan Khin te an ni. Lahe township chhunga education dinhmun han thlir I la, kum 10 rual naupang lehkha zir hi an tlem hle a.

Kum 11 rual zirlai erawh a percentage zawng chuan pungin kum-14 chung lam dinhmun erawh a tha lo hle. Ram pum huap levela kan thlir chuan Lahe khawpui bial chhunga naupang te education dinhmun hi a hniam khawp mai. Kum-15 leh chung lam ziak leh chhiar thiam hi 20.6% chauh an awm. Sagaing Division leh ram pum nena tehkhin chuan hniam tak an ni. An vaia chawh rualin hmeichhe ziak leh chhiar thiam hi 16% niin mipa erawh 25% an ni thung. Kum 15-24 in kara an thalai te lehkha thiam dinhmun chu 38.6% a ni. Hmeichhe tleirawl ziak leh chhiar thiam dinhmun hi 34% vel an awm a, mipa rawlthar te erawh 43.5% an awm a ni.

Kum sawmhnih panga chung lam, mipui 86.3% hi school la rap miah lo te an ni a. Khawtea awm kum 25 chung lam pawh hi zirna school la kal ngai miah lo te an ni. Chawh rual chuan kum 25 chung lam 1.9% vel hi chuan pawl li vel thleng lehkha an zir ve a, College leh university rap pha chin hi 1.1% vel chauh an ni thung. An eizawnna ber chu lo neih leh ngha dil siam a ni ber a, chutiang lam hnathawk hi 92.3% an ni.
Ram mi nihna Identity card nei lo hi mipa 54.8% niin hmeichhia erawh 64.1% vel an ni. Ram thlalak pawimawhna leh tangkaina hi an la pawh lo a ni ngei ang. An chenna in hi mau hmanga sak a ni tlang pui a, thing hmanga sa te pawh an awm ve pheuh pheuh bawk. Khawpuia cheng in 59.1% leh khawtea awm in 96.2% hi mau hmanga in sa te an ni. Zirna lama an la hniam vang te pawh a ni ang, in thiarna hmun bik siam lem lo hi Lahe khawpui bial chhunga khaw hrang hrangah hian an la awm nuk mai a. Ek in nei lo khawtea cheng hi chawhrualin 33.7% an la awm nia hriat a ni. An awmna hmun a san em avangin tui thianghlim pawh duh angin an dawng thei lo a ni. Khawte lama khawsa chhungkaw 66.2% hian tui thianghlim in tur an nei lo va, chhungkaw 33.9% hi chuan pipe emaw, purified water emaw, tui khur emaw hmangin tui thianghlim an in thei a ni. Lahe khawchhunga chen te hian khawl chakna ringin mei eng an hmu a, solar hmang hian a dawt a ni. Khawn Var Tui leh Pha-Yaung-Daing hmang te pawh an la awm nual tho mai. 

Tlangkawmna

Lahe khawpui hmelhmang ka hriatthiam dan ber chu Kabaw lama Khampat khawpui ang hi an nih ka ring. Khawpui chhunga awm te chu an nun dan a sangin mi hausa hrawl pui pui pawh an awm nuk a. Khawpui bial chhunga mihring te erawh engkim deuh thaw-ah an dinhmun a la hniam hle tih a chunga kan tarlanna atang hian a hriat theih mai a ni. Pastor pakhat, Naga Mission Field-a Field secretary lo ni tawh ina a sawi danin Lahe khawpui chhungah hi chuan rawngbawl a theih mai a. Mahse khawpui bial chhunga khawte-ah erawh Baptist kohhran ho hian an hauh bur a ni awm a. Naga Hel sipai te nen in rem siamna te pawh an nei tawh a nih hmel. Awmzia chu Baptist rama chan tir an tum a ni ber mai. Kohhran dang lo luh chu an welcome hmel chiah lo a ni. Baptist rama siam an duh luatah kohhran dang rawngbawltute vo nan Hel sipai te nena inremsiamna nei tawh angin an in sawi te pawh a ni thei tho bawk.

Khawtea selian leh kum lamah pawh la naupang ve tak hian Lahe khawpuia chanchin tha hril chu ka mihrinna zawn atang chuan ka huhphurh a ni. Amaherawh chu mission rawngbawlna kan tih hi kan mission a ni lo va, Pathian mission-a thawktu mai kan ni tih hi ka chiang a. Missionary Pathian berina rem a tih chuan tuman min dang thei lo ang.
Mission strategy chungchangah erawh chuan Boarding house din hi a that ber ka ring a. A chhan chu an khawpuia Boarding house kan neih chuan khawte hmun hrang hrang atang naupang tam tak ten zirna tha an neih theih phah dawn a. An nu leh pa te nen pawha in hmelhriatna hun tha ber niin ka hria. Chuta tang chuan an khaw lamah te anmahni nen kan kal thei tawh dawn a ni. Field secretary ten filed survey an lo neih tawh avangin rawngbawl dan tur kawng pawh an lo duan sa tawh a rinawm a. Keini aia fing leh remhria an ni bawk nen hruaitute tih dan kha kan zui tur chu ani mai. Boarding house chungchang khi chu ka mimal ngaihdan mai a ni. Sap Pathian hla chang khat hmang hian a tawp kan khar ang e ‘When Jesus say ‘yes’, No one can say ‘No’ (Isuan ‘aw’ a tih tawh chuan mihring te hian ‘ai’ tih theihna kan nei lo). Lal Isua’n rem a tih tawh chuan eng thil mah hian an dang thei tawh lo a ni.

Source: Interview with Rev. Gospel Tana, secretary of Naga Mission field

(He paper hi Missionary training kan neih laia mahni field tur self-survey neihna a ni a, Rev. Lalhmangaiha bula submit a ni)



Comments

Popular posts from this blog

Maimawm(Spider)

MISSIONARY-TE ṬHIAN

ISUA LEH LITERATURE